همین چند سال پیش بود. وقتی سری به قم می زدی ،دلت که می گرفت تنها جایی که می شد رفت حرم بود و گاهی هم جمکران. وقتی حوصله حرم و جمکران را نداشتی و دلت کمی قدم زدن می خواست پیاده روهای خیابان ارم وصفاییه که پر بود از مغازه های پر از کتاب و انگشتر و انجیرهای در بند کشیده شده و سوهان ،تنها مکان تفریحی این شهر بود. هر کجای شهر سرت را که بر می گرداندی چند روحانی معمم را می دیدی که یا در حال قدم زدن هستند و یا سوار دوچرخه ها و موتورهای گازیهایشان شده اند. جالب این بود که هیچ وقت سوار موتورو دوچرخه شدن در این شهر برای روحانی ها بد نبود. قم محله طلبه ها بود همه به جز روحانیت و هر کسی مثل آنها فکر می کند و می پوشد در این شهر غریبه بود. آدم خواسته یا ناخواسته سعی می کرد علیکم سلامش را از ته حلق ادا کند و کمی سرش را پایین بیاندازد و شیطنت نکند.
اما قم این روزها بسیار متفاوت با قم سالهای گذشته است، تغییر در این شهر آنقدر به آرامی رخ داده و سازگاری با این تغییرات آنقدر قدم به قدم و آهسته ایجاد شده که کمتر فردی احساس متفاوت بودن با گذشته را می کند.
قم مجموعه ای است از بسیاری از عناصر مدرن و سنت که به واقع نمی توان جای هر کدام را مشخص کرد. سنت و مدرنیته در این شهر آنقدر با یکدیگر مخلوط شده که نمی توان حدفاصلی برای آن در نظر گرفت.
از لحاظ معماری شهری اطراف حرم توسط مراکز خرید بزرگی احاطه شده است که تنها ظاهر ساختمان آن با الهام از معماری اسلامی بنا شده است. اما به واقع آنچه که در این مراکز خرید اتفاق می افتد همان چیزی است که در مراکز خرید دیگری مانند نور یا مهستان در تهران در حال اتفاق است. مراکز خرید به واقع یک پروژه مدرن است که یکی از کارکردهای اصلی آن پر کردن اوقات فراغت است. به قول "موریس"نظریه پرداز مطالعات فرهنگی« مراکز خرید بسیار دوست داشتنی هستند»زیرا این مکانها بخشی از زندگی روزمره افراد مدرن هست. افراد با کالاها و ویترین های مراکز خرید الفتی صمیمانه پیدا می کنند. این را باید در نظر گرفت که لذت بردن از مراکز خرید تنها به دلیل خرید کردن نیست بلکه در مراکز خرید نحوه دیگری از مصرف معنی پیدا می کند و آن مصرف فضای این مراکز است. افراد دائما در حال دیدن ویترین ها و وسایل درون آنها و احساس لذت بخشی از تملک لحظه ای نسبت به آنها هستند.
به هر حال مکان و فضای مدرن و همچنین مصرف مدرن این فضا در کنار جلوه های بسیاری از سنت و مصرف سنتی این فضاهای سنتی یک مسئله مهم اجتماعی در شهر قم است. بر خلاف دیدگاه بعضی از افراد که سعی دارند رفتارهای مدرن را در ایران در جهت اعتقادات سنتی نشان دهند . به نظر من این یکسویی به هیچ وجه در یک جا نشینی سنت و مدرنیته در قم وجود ندارد. افراد هنگامی که در حرم و محیط اطراف آن هستند دقیقا رفتارهایی سنتی انجام می دهند در حالیکه همین افراد در چند صد متر آن طرف تر رفتارهایی بسیار متفاوت با خواستگاههای متفاوت از مذهب و سنت انجام می دهند.
به هر حال قم مدرن به طور شدیدی در حال احاطه قم سنتی است. عواملی مانند شهرک نشینی و حاشیه نشینی ها( که بر اساس معمارهای مدرن ساخته می شوند) ، ازدیاد مراکز خرید در اطراف حرم و تخریب منازل مسکونی قدیمی، شیرین شدن آب قم و مهاجر پذیری بیش از حد در آینده نزدیک به دلیل نزدیکی به پایتخت ، قم سنتی را تنها در یکی دو خیابان اطراف حرم محدود خواهد کرد.
ازدیاد مراکز تفریحی و سرگرمی ، رستورانها، کافی شاپها و مراکز تهیه و فروش فست فود، شکل جدید به قم داده است. و همه این عوامل در آینده نزدیک باعث خواهد شد که زندگی اجتماعی در قم بسیار متفاوت با گذشته شود. درواقع باید گفت که تغییر سبک زندگی از طرفی و تغییر فضا از طرف دیگر رفتارهای جدید اجتماعی را باعث خواهد شد. حضور چشمگیر طلبه های معتقد به تساهل ، دغدغه معیشت بین طلبه ها ، روی آوری آنها به سبک زندگی مدرن و کاهش چشمگیر طلبه های معمم از طرفی و حضور گستره اهالی دیگر قم مانند جوانانی که تحت تاثیر خرده فرهنگهای جوانی لباسها، آرایشها و رفتارهای متفاوتی دارند همه با هم تسهیل کننده این تغییرات گسترده می باشد.
